"Eerder op de avond stonden we in Made bij het Poolse monument stil bij de jonge Poolse soldaten die ver van huis vochten voor een vrijheid die niet van henzelf was. Sommigen kregen hun eigen vrijheid daarna nooit meer volledig terug,” zei wethouder Roxanne Pruijsers. “Ook in Drimmelen staan we straks stil bij de monumenten die ons herinneren aan oorlog, verlies en moed. Aan inwoners uit onze gemeenschap en aan onze boeren uit de Biesbosch die moedige keuzes maakten in tijden van onrecht. Op plekken in de gemeente met één gezamenlijke belofte: dat wij niet vergeten!”

Door Michiel Peeters

Het landelijke thema van de 4 mei-viering is dit jaar ‘De geschiedenis leren begrijpen. Luisteren naar een verdwijnende generatie'.

Grote vragen en confronterende lessen

“Dat thema raakt mij ook persoonlijk. Thuis stellen mijn kinderen steeds vragen. Mama, waarom is er oorlog? Mama, waarom helpen mensen elkaar niet gewoon? Mama gaan die kinderen dood van de honger? Mama als er hier oorlog komt, moeten wij dan ook gaan vechten? Ook als dat betekent dat we dood kunnen gaan?

Het zijn grote vragen, maar een eenvoudig antwoord is er niet. Juist die vragen dwingen ons om verder te kijken dan wat er in de geschiedenisboeken is opgetekend. Geschiedenis begrijpen betekent ook snappen hoe gewone mensen konden wennen aan onrecht. Hoe woorden mensen minder mens maakten.

Hoe uitsluiting langzaam normaal kon worden. Hoe velen misschien dachten, ‘het zal zo’n vaart niet lopen, het raakt ons niet’. Tot het moment waarop duidelijk wordt dat niemand veilig is wanneer de vrijheid van anderen wordt afgenomen. Dat zijn confronterende lessen, maar ze zijn belangrijk. Juist voor onze kinderen.

Wat geven we hun mee? Is vrijheid vanzelfsprekend of vraagt vrijheid om verantwoordelijkheid?” Roxanne Pruijsers besluit haar 4-mei-rede met de woorden: “Vrijheid vraagt om gelijkwaardigheid, vrijheid om verschillend te zijn zonder elkaar kwijt te raken. Om op te staan wanneer anderen worden uitgesloten. Om niet weg te kijken. Dat is de belangrijkste opdracht die we doorgeven aan volgende generaties.”

Geschiedenis beter begrijpen

Tomas van den Heuvel, masterpublieksgeschiedenis, sprak de volle kerk in Drimmelen toe opdat wij de geschiedenis beter begrijpen. Hij verhaalde over een meisje van een jaar of tien die ergens in 1944 ziet hoe veertig Duitse soldaten haar familieboerderij in Den Hout opeisten als hoofdkwartier. Ze veegden de keukentafel schoon en bedekten die met een grote stafkaart. Ze zochten waarschijnlijk naar een vluchtweg omdat ze dreigden omsingeld te worden door de geallieerden.

Een Duitse soldaat smeekt de vader van het jonge meisje of hij hier mocht blijven schuilen. “Das ist nicht meiner Krieg.” De vader van de tienjarige schudde zijn hoofd. Hij wil met de komst van de bevrijders straks niet als verrader worden gebrandmerkt. Toch is hij later toch nog een redder van het boerengezin. Bij het vertrek van de soldaten, zei de Duitser die wou blijven, ga niet in die eigen gegraven schuilkelder zitten, dan ben je dood, maar in je eigen voorraadkelder onder het huis. Die is steviger. Het boerengezin volgt het advies van de afgewezen soldaat op. Na een nacht vol bombardementen lag het huis in puin, maar de stevige kelder ‘overleefde’. De zelf gegraven schuilkelder was een gapende bomkrater.

“Dat meisje van tien jaar uit Den Hout was mijn oma,” vertelde Tomas van den Heuvel. “Dit verhaal stelde ik samen uit familieverhalen en een interview dat mijn jongere broer met haar hield twintig jaar geleden. Zo komt de geschiedenis tot ons, een helder verhaal samengesteld uit losse flarden, herinneringen, trauma’s. Maar leren van de geschiedenis is ook geschiedenis verdraaien. Menselijke ervaringen samenvatten in een behapbaar verhaal voor het nageslacht,” aldus Van den Heuvel.

“De herinneringen van mijn oma waren kinderlijk, omdat ze pas tien was. Het bombardement maakte diepe indruk ook omdat haar hondje daarna in de krater viel en er niet meer uit kon komen. Flarden, indrukken en herinneringen van een jong meisje dat, zonder dat ze daarom gevraagd had, in een oorlog terecht was gekomen. ‘Dat is nicht meiner Krieg,’ zei die soldaat, maar het was de oorlog van iedereen geworden,“ aldus de publieksgeschiedenisschijver.

Hij besloot de radio af te zetten om zich beter te kunnen concentreren voor het schrijven van dit stuk. Op de radio hoorde hij alleen: Ukraine, Gaza, Libanon, Iran. Das ist nicht meiner Krieg.”